خانه ارتباط با ما درباره ما
سه شنبه, ۲۱ خرداد , ۱۳۹۸ساعت : ۰۹:۱۶کد مطلب: 16210

چند و چون رواج پدیده دروغ در جامعه امروز

جامعۀ پیشرو یا پیرو؟

صادق صدقگو : «کاری نکنید که‏‎ ‎‏نتوانید به مردم توضیح بدهید.‏» ۱ مهمترین اصل در حاکمیت ملی یعنی «مردم‌مداری» در این…

صادق صدقگو : «کاری نکنید که‏‎ ‎‏نتوانید به مردم توضیح بدهید.‏» ۱ مهمترین اصل در حاکمیت ملی یعنی «مردم‌مداری» در این تذکر امام خمینی به هیات دولت وقت نهفته است.

مردم‌محوری و مردم‌سالاری در گرو ارتباط صادقانه دولت‌ها (حاکمیت) با ملت‌هاست و بهره‌گیری از روش‌های ماکیاولیستی ۲در برخورد با مردم، به مرور زمان دیوار بلند بی‌اعتمادی را در رابطه ملت-دولت پدیدار می‌کند.

توصیه و سیاست‌گذاری امام على (ع) در مدیریت و زمامداری، مبتنى بر صراحت و صداقت است۳ و خود نیز در آغاز حکومت، در نخستین خطبه‏اش با مردم می‌گوید: «آنچه مى‏گویم، در عهده خویش مى‏دانم، و خود ضامن آنم … به خدا سوگند! به اندازه سرِ سوزنى حقیقتى را پنهان ندارم و هیچ‏گونه دروغى نگویم.» ۴

اشتهار به عدم صداقت و فقدان شفافیت، مهم‌ترین معضل پیش‌روی دولت‌ها (حاکمیت) است که به بی‌اعتباری جایگاه حقوقی‌اش در انظار عموم جامعه منجر می‌شود.

در سبک‌شناسی مدیریت علوى، صداقت‏ ورزى کارگزاران با مردم، شاخصی مهم و اساسى محسوب می‌شود. على (ع) به کارگزاران خود فرمان مى‏ دهد که هرگاه مردم و اداره‏ شوندگان درباره سیاست‏ها، اقدامات و رفتار آنان گرفتار بدگمانى شوند و احساس کنند از جانب آنان بدیشان ستمى رفته، یا خلافى صورت گرفته، یا خیانتى انجام یافته است، زمامداران و مسئولان موظفند با صراحت و صداقت تمام، همه چیز را به‏ طور کاملاً شفاف با مردم و اداره‏ شوندگان در میان بگذارند.۵

امام(ع) به مسئولان خود توصیه می‌کند که در رابطه با مردم بر اساس قاعده «إِصحار» (شفاف‏ سازى) عمل کنند و همان‏طورکه در صحرا همه‏ چیز روشن و آشکار است و چیزی مخفى نمى‏ ماند، حاکمان و زمامداران نیز باید همه مطالب را با مردمان در میان بگذارند، به پرسش‏هاى ایشان با صراحت و صداقت پاسخ گویند، عذر خود را به تمام معنا آشکار سازند و هیچ‏ چیز را به جز اسرار نظامى و مانند آن تا زمان مقررش از مردمان مخفى ندارند.۶

دروغ نه تنها در فرهنگ و مذهب ما رفتاری قبیح و مذموم شمرده شده که در ایران باستان نیز دروغگویی زمامداران، هم‌سنگ با بلایایی همچون خشک‌سالی و جنگ قلمداد شده است۷

از آنجا که جوامع بشری از رفتار زمامداران خود الگو برداری کرده و به شیوه حاکمان خود زندگی می‎‌کنند ۸ ، عادی‌سازی و به تعبیری دیگر ترویج غیرمستقیم دروغگویی، زمینه ساز معضلات اجتماعی و سپس فروپاشی اخلاقی در این جوامع است. تهدیدی جدی که در سکوت و آرامش، موریانه‌وار جامعه را از درون متزلزل و بنیان‌های حاکمیت را ویران می‌کند.

معضل ما در این روز‌های سخت، نه بحران اقتصادی که بحران اجتماعی و حرکت به سوی فروپاشی مرزهای اخلاقی است. تا آنجا که برخی به دنبال القای این مفهوم به جامعه هستند که می‌توان مومن و متدین بود اما برخی از ارزشهای انسانی و هنجارهای اخلاقی را نادیده گرفت.

متاسفانه برخی از مروّجان شریعت پا را فراتر نهاده و دستیابی به هدف را با هر وسیله‌ای توجیه می‌کنند و از این رو، دروغ و بهتان به عنوان یک «ضد ارزش مطلق» را امری جایز برای رسیدن به «ارزش» تلقی می‌کنند و بر این مبنا جواز دروغ و حتی تهمت و افترا را نیز صادر می‌کنند. ابزار توجیه‌شان هم، روایتی از رسول اکرم (ص) است که فرموده: در مقابل «اهل بدعت» از آنان برائت جسته، عیب‌ها و ایراداتشان را بازگو، و آنان را «مبهوت» سازید تا برای تباه کردنِ اسلام، طمع نکنند. ۹ یا به تعبیر علامه ملامحسن فیض کاشانی «با آنان چنان سخن بگوئید که ساکت شوند و حرفی برای گفتن نداشته باشند.» ۱۰ اما این جماعت، چنین استدلال می‌کنند که باید با تهمت آبرو و حیثیت آنها را از بین برد تا کسی به آنها اعتماد نکند و تحت تأثیر ضلالت و گمراهی‌شان قرار نگیرد. مظاهر و مصادیق این تفکر را می‌توان در بعضی رسانه‌ها و از برخی تریبون‌ها خواند و شنید و ریشه‌ها و اثرات آن را نیز در جامعه مشاهده کرد که در این تفسیر جدید (فارغ از حوزه مذهب) دایره «اهل بدعت» بسیار گسترده شده که حوزه‌های سیاسی و فرهنگی را نیز در بر گرفته است.

استاد شهید مطهری در تفسیر این تفکر می‌گوید: «بعضی آدم‌های بی‌سواد… با هر کسی هم که دشمنی شخصی داشته باشد، می‌گوید: این ملعون اهل بدعت است، صغری و کبری تشکیل می‌دهد، بعد هم شروع می‌کند دروغ جعل کردن علیه او.» ۱۱

صداقت حاکمان اسلامی و منادیان توحید، مهم‌ترین پایۀ بنا و رمز بقای حکومت‌های دینی است و در چنین جامعۀ دین‌باوری، مسلمین قیامت را نه در حرف که در عمل «باور» دارند و از حساب و کتابِ روز رستاخیز نه در «شعار» که با «شعور» در هراسند. از این رو، کسی راه را گم نمی‌کند و اسیر نفس خود نمی‌شود تا برای رسیدن به مطامع دنیوی و منافع مادی – با همه جذابیت و بزرگی‌اش- قباحت، زشتی و پلشتی دروغ و بهتان را بر خود مباح بداند.

چنین جامعه‌ای پیشرو است، دروغ و بهتان نمی‌شنود و نمی‌گوید و در سطحی متعالی‌تر، مردم این جامعه الگو و اسوه‌ای برای رفتار، کردار و گفتار حاکمان محسوب می‌شوند و نه تنها بر سیره عملی آنان تأسی نمی‌کنند که از آنان پیشترند: روزی خدمت ایشان (امام خمینی) بودیم و دربارۀ فداکاری مردم صحبت می کردیم. ایشان فرمودند: «این مردم خیلی از ما جلو هستند» یکی از برادران اظهار داشت: اگر ما بگوییم دنباله روی مردم هستیم درست است. اما در مورد شما چنین نیست. ایشان با شنیدن این مطلب، قدری ناراحت شدند و فرمودند: «خیر این مردم از همه ما جلوتر هستند.» ۱۲

و به راستی که در جامعۀ امروز، مردمانی این‌چنین کمیاب‌اند و حکم کیمیا دارند.

.

پی نوشت:

۱- ستوده، امیر رضا. پا به پای آفتاب-گفته ها و ناگفته ها از زندگی امام خمینی (ره) ؛ ج۴، ص ۱۷۵

۲- اصول و روش‌های دستوری «نیکولو ماکیاولی» سیاست‌مدار و فیلسوف ایتالیایی که غالباً به نادیده گرفتن و به زیرپای گذاشتن تمام اصول اخلاقی تعبیر می شود.

۳- سید رضی، نهج البلاغه؛ خطبه‏هاى ۱۰۸ و ۱۵۴: «وَلْیَصْدُقْ رَائِدٌ أَهْلَهُ .پیشواى قوم باید با مردمِ خود به راستى سخن رانَد.»

۴- همان، خطبه ۱۶: «ذِمَّتِى بمَا أَقُولُ رَهِینَهٌ وَ أَنَا بهِ زَعِیمٌ … وَاللَّهِ مَا کَتَمْتُ وَشْمَهً وَ لاکَذَبْتُ کِذْبَهً.»

۵- همان، نامه ۵۳ : «وَ إِنْ ظَنَّتِ الرَّعِیَّهُ بک حَیْفاً، فَأَصْحِرْ لَهُمْ بعُذْرِک، وَاعْدِلْ عَنْک ظُنُونَهُمْ بإِصْحَارِک، فَإِنَّ فى ذَلِک رِیَاضَهً مِنْک لِنَفْسِک، وَ رِفْقاً برَعِیَّتِک، وَ إِعْذَاراً تَبْلُغُ بهِ حَاجَتَک مِنْ تَقْوِیمهمْ عَلَى الْحَقِ: اگر مردمان بر تو گمان ستم برند، عذر خود را آشکارا با آنان در میان گذار و با این کار ایشان را از بدگمانى بیرون‏آر، که بدین رفتار، خود را به تربیت اخلاقى خوى داده باشى و با مردمان مدارا کرده و با عذرى که مى‏آورى، بدانچه خواهى، مى‏رسى و آنان را به راه حق درمى‏آورى.»

۶- همان، نامه ۵۰.

۷- داریوش هخامنشی در جمله دعا گونۀ معروفش، دروغ را همسنگ بلایایی چون خشکسالی و حمله دشمنان بر شمرده شده است: اهورا مزدا ، این سرزمین را ، این مرز و بوم را ، از کینه ، از دشمن ، از دروغ ، از خشکسالی حفظ کند.

۸- کشف الغمّه، ج‏۲،ص‏۲۱ : «الناس على دین ملوکهم» دین مردم بر طبق دین رهبران و حاکمان آنان است. (مردم به روش و طریقه حاکمان خویش زندگی می کنند.)

۹- شیخ کلینی، اصول کافی، ج۴، ص ۱۲۳: «إذا رأیتم اهل الریب و البدع من بعدی فأظهروا البرائه منهم … و باهتوهم کیلایطعموا فی الفساد فی الاسلام و یحذّرهم الناس»

۱۰- فیض کاشانی، الوافی، ج۱، ص۲۴۵ : «أی جادلوهم و اسکتوهم و اقطعوا الکلام علیهم»

۱۱- مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار، ج۲۶، ص۴۱۷

۱۲- فصلنامه حضور، ش۱، ص ۱۱۳.
.
.
منبع: روزنامه شرق

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

© تمامی حقوق برای پایگاه تحلیلی خبری مشکات آنلاین محفوظ است و بازنشر هر نوع از محتواهای سایت منوط به اجازه مدیر سایت می باشد.