خانه ارتباط با ما درباره ما
سه شنبه, ۷ خرداد , ۱۳۹۸ساعت : ۰۸:۴۳کد مطلب: 15570

دین‌گریزی در هیاهوی بازار سیاست

صادق صدقگو / دکترای مدیریت رسانه : سیدمحمود علوی وزیر محترم اطلاعات مدتی پیش در گردهمایی مبلغان اعزامی در ماه…

صادق صدقگو / دکترای مدیریت رسانه :

سیدمحمود علوی وزیر محترم اطلاعات مدتی پیش در گردهمایی مبلغان اعزامی در ماه رمضان گفته بود: «افرادی گرایش به مسیحیت پیدا می‌کنند که جزو افراد عادی جامعه هستند مثلا کارشان ساندویچ‌فروشی و امثال اینها بود و خانوادگی مسیحی می‌شدند، ناچار شدیم اینها را احضار کنیم و دلیل گرایش به مسیحیت را از آنها جویا شویم. برخی از این افراد عنوان می‌کردند که ما به دنبال دینی هستیم که به ما آرامش بدهد و بین ما صفا و صمیمیت و برادری ایجاد کند. به آنها گفتیم اسلام دین برادری و صفاست. گفتند ما می‌بینیم علمای اسلام و کسانی که پشت تریبون صحبت می‌کنند به طور مداوم علیه یکدیگر سخن می‌گویند، اگر اسلام دین صمیمیت باشد باید قبل از هرچیز بین علمای خود باید صفا و صمیمیت ایجاد کند».۱

واکاوی و تحلیل جامعه‌شناختی این موضوع در تخصص کارشناسان حوزه مباحث امنیتی و یا جامعه‌شناسی است، اما نبی مکرم اسلام (ص)، مقدس نادان را یکی از سه آفت دین می‌داند۲ و امام علی(ع) نیز خوارج را به عنوان سمبل خشکه‌مقدسى و مقدس‌مآبی، بدترین مردم و ابزار دست شیطان می‌نامد ۳.

شهید استاد مطهری به عنوان یکی از متفکرین اسلامی و تئوریسین‌های شاخص انقلاب اسلامی، نه‌تنها خطر جمود را کمتر از خطر جهالت نمی‌داند۴ که از این منظر نه صرفاً عبدالرحمن بن ملجم که «جمود و خشک مغزی و خشکه مقدسی» را عامل شهادت امام علی(ع) می‌داند.۵ خطر ابتلای نظام‌های سیاسی، جنبش‌های مردمی و نهضت‌های اسلامی به نوعی تحجر اعتقادی و جمود فکری، موضوع مهمی است که استمرار آن می‌تواند منجر به آفت‌هایی همچون عوام‌زدگی، سطحی‌نگری دینی و واپس‌گرایی نظری شود. در این جوامع، به مرور زمان شریعت و مذهب مغفول مانده یا به گونه‌ای ناقص و تحریف‌شده جریان می‌یابد. چنین دین و آئینی، جامعۀ پویا و متعالی را تبدیل آن جامعه‌ای ایستا و مرده می‌کند و حتی به قول شهید مطهری، گزاف نخواهد بود اگر گفته شود: «دین نیز در آن جامعه مرده است».۶

وی مبارزه با خشکه‌مقدسی و جهالت را یکى از نکات آموزنده زندگى على(ع) ۷ و تحجر و تحریف از مهم‌ترین عوامل انحطاط مسلمانان بر می‌شمارد. او در بررسی علل و عوامل آن، به تنزل جامعه اسلامی از پیشگامی در تولید علم و جایگاه علمی مولد و سرآمد (با دانشمندانی چون ابن‎سینا، فارابی، غیاث الدین جمشید، ابوریحان، ابن‌هیثم، زکریای رازی، خوارزمی و…) به جایگاهی غیر مولد و مصرف‌کننده اشاره می‌کند و آن را نشانِ از بروز آفتی در جامعه اسلامی می‌داند. فاصله گرفتن مردم از آئین و شریعت، معلول تحجر و سطحی‌نگری و عاملی بر زوال و ایستایی در جوامع بشری است؛ موضوعی که تنها به مرگ جامعه و دین منحصر نمی‌شود و قرآن و سنّت را نیز از بین می‌‌برد.۸

استاد شهید مرتضی مطهری و شیخ محمد عبده۹ به عنوان دو مصلح و متفکر مطرح شیعه و سنی، جمود و تعطیلی عقل و اجتهاد را از عوامل انحطاط مسلمانان دانسته‌اند؛ عواملی که می توان ردپا و مصادیق آن در عصر حاضر را در پیام منشور روحانیت امام خمینی(ره)۱۰ جست‌وجو کرد. با دقت در کلمات و واژه‌های به کار رفته در این پیام، پی می‌بریم که صریح‌ترین و حتی تندترین سخنان بنیانگذار جمهوری اسلامی، فرازهایی از منشور روحانیت است: «تحجرگرایان و مقدس‌نمایان احمق، مارهاى خوش خط و خال، مقدس‌مآبى و دین‌فروشى، مقدسین روحانى‌نما، مقدس‌نماهاى متحجر و بیشعور، مقدس‌نماى واپس‌گرا، مقدسین نافهم و ساده‌لوحان بیسواد، روحانى مقدس‌نماى ناآگاه یا بازى‌خورده و…» و این نشان از اهمیت ماجرایی است که امام خمینی در آخرین پیام عمومی دوران حیات خود، نگرانی و دغدغه‌های خود برای فردای ایران و آینده انقلاب اسلامی را به این صراحت و قاطعیت اعلام می‌کنند. او در این پیام ضمن اعلام اینکه «خون دلى که پدر پیرتان از این دسته متحجر خورده است هرگز از فشارها و سختی‌هاى دیگران نخورده است»۱۱ می‌گوید: «امروز عده‏اى با ژست تقدس مآبى چنان تیشه به ریشه دین و انقلاب و نظام مى‏زنند که گویى وظیفه‏اى غیر از این ندارند. خطر تحجرگرایان و مقدس‌نمایان احمق در حوزه‏هاى علمیه کم نیست. طلاب عزیز لحظه‏اى از فکر این مارهاى خوش خط و خال کوتاهى نکنند، اینها مروّج اسلام آمریکایى‏اند و دشمن رسول اللَّه… آنقدر که اسلام از این مقدسین روحانى‌نما ضربه خورده است، از هیچ قشر دیگر نخورده است….طلاب جوان باید بدانند که پرونده تفکر این گروه همچنان باز است و شیوه مقدس‌مآبى و دین‌فروشى عوض شده است. شکست‌خوردگان دیروز، سیاست‌بازان امروز شده‏اند».۱۲

آن نگرانی و دغدغه‌های امام، پس از سی سال از صدور این پیام و در آغاز دهه پنجم از حیات جمهوری اسلامی، همچنان جاری و پیش‌روی دلسوزان کشور، نظام و انقلاب است. جماعتی در گذشته مانده‌اند و معیارشان سلیقه عوامی است که به حال و آینده کاری ندارند، به مسائل و مشکلات روز توجهی ندارند و شهید مطهری آنان را در صف مردگان به شمار می‌آورد.۱۳ افراد مورد اشاره شهید مطهری، مقدس‌نمایان واپس‌گرا و متحجرین ناآگاهی هستند که با آلوده ساختن دین در بازار سیاست و بهره‌گیری از کسوت‌های مذهبی برای دستیابی به مطاع خود در این بازار مکّاره، روز به روز بر دین‎گریزی‌ها دامن زده‌اند. برخی دیگر نیز با سوءاستفاده از ابزارهایی همچون تریبون‌های رسمی، با بی‌اخلاقی و بداخلاقی‌ و یا با تفاسیر تنگ نظرانه و سلیقه‌ای از قرآن و سنّت، اسلام‌ستیزی در دنیای امروز را رونق جدیدی بخشیده‌اند.

در این میان، «تنازعات بین علما» و «نیاز جامعه به اخلاق» معضلات دیگری است که وزیر اطلاعات در سخنرانی خود ضمن اشاره به آنها، به عنوان راهکاری پیشنهادی برای رفع این معضلات و الزامات تاثیرگذاری بیشتر روحانیون و مبلغین برجامعه می‌گوید: «پیشقدم شدن در خودسازی، بهره گرفتن از زبان مهربانانه، عامل به ارزش‌هایی که مردم را به آن فرا می‌خوانیم، افزایش بار علمی و معنوی خود، تاثیرگذاری روی باورهای مردم، تواضع و فروتنی، توجه به نیاز مخاطب و نوع بیان مسائل، بیان مطالب متقن، سخن گفتن با زبان لیّن و به صورت کریمانه و رفتار محبت‌آمیز با مردم از جمله آن الزامات است».۱۴

.

پی‌نوشت‌ها:

۱- ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۸، قم : https://fa.shafaqna.com/news/743778/

۲- جامع الصغیر، ج ۱، ص‌۹۵: آفه الدین ثلاثه: فقیه فاجر، امام جائر، مجتهد جاهل : سه چیز آفت دین است: ۱- دانشمند بدعمل، فاسق و فاجر ۲- زعیم و پیشوای ستمکار ۳- مقدس نادان

۳- نهج ‏البلاغه، خطبه‏۱۲۷: شما بدترین مردم هستید. شما تیرهایى هستید در دست‏شیطان که از وجود پلید شما براى زدن نشانه خود استفاده مى‏کند و به وسیله شما مردم را در حیرت و تردید و گمراهى مى‏افکند

۴- مطهری، مرتضی: اسلام و مقتضیات زمان ، ج ۱ ، صص ۸۰-۷۹

۵- همان، ص‌۱۲۲

۶- مطهری، مرتضی: ده گفتار، ص‌۱۰۸

۷- مطهری، مرتضی: سیری در سیره ائمه اطهار (ع)، ج ۱، ص۴۸

۸- نهج‌البلاغه: خطبه ۱۳۶ : امام علی(ع) در خصوص ظهور حضرت قائم (عج) می‌گوید: (او می آید) و زنده می‌کند قرآن و سنت مرده را.

۹- دانشمند زمان‌شناس و مصلح بزرگ مصری که شدیدا تحت تأثیر سید جمال اسدآبادی قرار داشت. وی در میان اهل سنّت، از معدود کسانی بود که در زمان خود علیه تحجّر و جمود شدید حاکم بر زمان خویش به پا خاست.

۱۰- خمینی، سید روح الله، صحیفه امام، ج ۲۱، صص ۲۷۳ – ۲۹۳ (پیامی که در سوم اسفندماه ۱۳۶۷ خطاب به روحانیون، مراجع تقلید، مدرسین و طلاب حوزه‏هاى علمیه و ائمه محترم جمعه و جماعات سراسر کشور صادر شده است.)

۱۱- همان-ص‌۲۷۸

۱۲- همان

۱۳- مطهری، مرتضی: نهضت‌های اسلامی در صد ساله اخیر، ص‌۹۱

۱۴- ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۸، قم: https://fa.shafaqna.com/news/743778/


این یادداشت در روزنامه شرق شنبه ۷ خردادماه ۹۸ منتشر شده که متن کامل آن در اختیار مشکات آنلاین قرار گرفته است.

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

© تمامی حقوق برای پایگاه تحلیلی خبری مشکات آنلاین محفوظ است و بازنشر هر نوع از محتواهای سایت منوط به اجازه مدیر سایت می باشد.